Chris Niedenthal - W punkt, Życie z aparatem
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa, 2025
ISBN 978-83-68549-35-5

Polityka i historia w obiektywie Chrisa Niedenthala

Drugi tom najnowszej książki Chrisa Niedenthala to kontynuacja poprzedniej publikacji pt. „Właściwy moment”, wydania bestselerowego, jak napisano na okładce. Koncepcja jest ta sama: po prawej stronie fotografia autora, a po lewej jego własny komentarz, historia zdjęcia, okoliczności powstania. Ale nie są to opisy typu katalogowego, są to autorskie mini eseje. Jak wiadomo fotografowie nie za bardzo lubią opowiadać co jest na zdjęciach, ale w tym przypadku te krótkie, liczące nie więcej niż ¾ strony teksty do każdego zdjęcia, są bardzo istotne. Pozwalają one nie tylko na poznanie nieco autoironicznego stosunku autora do własnej twórczości, ale również umiejscawiają te zdjęcia w określonym czasie.

Przypomnijmy zatem, że Chris Niedenthal ur. w Londynie i tam dorastający w kręgu brytyjskiej Polonii (rodzice osiedlili się tam po II wojnie światowej), do Polski zaczął przyjeżdżać jako nastolatek, głównie na wakacje. Gdy z początkiem lat 70 zdecydował się już na dłużej tutaj pozostać, skończywszy wcześniej edukację fotograficzną w Anglii, Polska stała się dla niego polem odkryć. Można powiedzieć o jego pewnej fascynacji ojczyzną rodziców z racji wszelkich odmienności historii, kultury i obyczaju. Codzienne życie w PRLu dostarczało wielu nieoczekiwanych tematów, co dla fotografa, nawet młodego, ale przybywającego z innej hemisfery mogło być bardzo atrakcyjne i pociągające.

Będąc tak blisko życia codziennego, utrwalał też na swoich zdjęciach wydarzenia mające wpływ na przebieg historii. Strajki i powstanie Solidarności, demonstracje opozycji niepodległościowej brutalnie rozpędzane przez ZOMO, wizyty papieża Jana Pawła II w ojczyźnie, przełom 1989 roku, pierwsze lata odzyskanej suwerenności.

Stąd jego ikoniczne już zdjęcie z pierwszych dni Stanu Wojennego sprzed kina Moskwa w Warszawie. Teraz wiemy, że ten moment był sfotografowany i przez innych (np. Grzegorza Nawrockiego), ale zdjęcia Chrisa, poprzez wyrazistą kompozycję, zdobyło sobie niezwykłą popularność i ma rangę wręcz historycznego symbolu.

Jako fotoreporter wiele podróżował. Ujmujące są fotografie robione jakby mimochodem, np. grupka dzieci spotkanych w jakiejś małej miejscowości na Dolnym Śląsku. Właśnie dzieci są częstymi bohaterami tych opowieści. Zamyślona dziewczynka na sankach w kożuszku trzymająca puszystego dużego kota, młodzi poszukiwacze przygód z poobijanymi kolanami, jakieś zabawy na wyludnionych placach w obrębie powstających wielkich blokowisk. Dzieci pojawiają się również na zdjęciach zagranicznych jak choćby ten uśmiechnięty chłopiec z Albanii, pozujący na tle więzienia, gdzie za drutami widać więziennego strażnika z bronią. Tutaj opis autora jest dłuższy, bo kontekst tego zdjęcia jest również bardziej szeroki i ważny politycznie. Albania po latach twardego i brutalnego komunizmu przechodziła na stronę demokracji i samostanowienia.

Czas mijający dotyczy ludzi sławnych, mających zapisaną kartę w dziejach. Tu pojawiają się postaci tak znane jak Ksiądz Popiełuszko, Lech Wałęsa, generał Jaruzelski, kardynał Glemp, a nawet Lenin (jako pomnik w czasie taśmowej produkcji w jednej z wytwórni wodza rewolucji w Moskwie). Przez ponad dwie dekady Chris Niedenthal był korespondentem fotoreporterem pracującym dla prasy zagranicznej (Time. Newsweek, GEO. Spiegel. Forbes).

Ale wydaje się, że te fotografie, które powstawały czasami nie zawsze z myślą o wysłaniu do prasy, a bardziej dla siebie i własnej satysfakcji nabierają po latach specjalnej wartości i dodatkowych znaczeń. Jest w tych zdjęciach sporo humoru, takiego z nutką angielskiej przekory jak choćby fotografia przedstawiająca panią obserwującą kąpiącą się grupę dzieciaków w miejscu chlorowania wody, gdzie na pierwszy plan wybija się tablica z zakazem wstępu.

Teraz po latach, a minęło już ich ponad 50 odkąd Chris zaczął fotografować, te zapisy potocznej codzienności nabierają znaczenia. Nic dziwnego, że w albumie pojawiło się zdjęcie, które było na okładkach innych publikacji. Słynna żniwiarka robiąca przerwę podczas pracy w upalne dni sierpniowych zbiorów 1982 roku. Opis obok jest bardzo szczegółowy nawet po latach: „gdy zobaczyłem, że kobieta zabiera się do zdejmowania bluzki, bo zwyczajnie było jej za gorąco, moje serce zaczęło bić nieco szybciej (…) a kiedy jeszcze zaczęła wymachiwać sierpem, wiedziałem, że mogę się spełnić politycznie”.

Polityka i historia to na pewno dziedziny, które będą charakteryzowały twórczość Chrisa Niedenthala. Zapisane z poszczególnych elementów czasu pozwolą nam łatwo podążać za wydarzeniami przełomowymi i mającymi duże znaczenie.

Marek Grygiel

W FOTOTAPECIE poprzednio m.in.:

Zobacz też:

Wydawnictwo Marginesy

Spis treści